जस्तापाता आपूर्ति सम्बन्धी शिलबन्दी दरभाउपत्र आव्हानको सूचना त पोल आपूर्ति सम्बन्धिी शिलबन्दी दरभाउपत्र आव्हानको सूचना (प्रथम पटक प्रकाशित मिति २०७३।१२।२९) स्थनीय तहको गठन भएपछि कार्यान्वयनकालागी हाल सम्म भएका कामहरु जिम्मेवारी तोकीएको बारे भूकम्प सुरक्षा दिवस मनाउने सम्वन्धमा २०७३।१०।०२ गते मार्इखाेला अार सी सी पुल सुलुवुङ ७ र जमुना ४ contract identification No ddcilam सेवा करारमा प्राविधिका कर्मचारी भर्ना सम्वन्धी सूचना २०७३।०९।१२ नतिजा प्रकाशन गरिएकाे बारे अन्तवार्तामा उपस्थित हुने बारेकाे सूचना पूर्व याेजना तर्जमा गाेष्ठी पूर्व याेजना तर्जमा गाेष्ठीमा उपस्थित सम्वन्धमा

संक्षिप्त परिचय

पूर्वाञ्चल विकासक्षेत्रको मेची अञ्चलका चार जिल्लामध्येको एक पहाडी जिल्ला इलाम हो । यो नेपालको सबैभन्दा पूर्वमा अवस्थित एक रमणीय जिल्ला हो । हालको इलाम जिल्ला नेपाल एकीकरण हुनुअघि राई र लिम्बू जातिहरूको किराँत राज्यअन्तर्गत थियो । त्यसमा पनि प्राचीन समयमा लिम्बू जातिहरूकै बाहुल्य भएकाले इलाम जिल्लाको नामकरण लिम्बू भाषाबाट भएको मानिन्छ । लिम्बू भाषामा ‘इलाम’ शब्द ‘इ’ र ‘लाम’ दुई शब्दको संयोजनबाट भएको मानिन्छ । ‘इ’ को शाब्दिक अर्थ घुमाउरो र ‘लाम’को अर्थ बाटो हुने हुनाले इलामको अर्थ घुमाउरो बाटो हुन जान्छ । यस अर्थलाई पुष्टि गर्दा साँच्चै नै झापादेखि इलाम आउँदा धेरै घुमाउरो बाटो तय गर्नुपर्छ । तर, इलामको पुरानो नाम खलङ्गा भएको केही प्राचीन लेखहरूमा उल्लेख छ ।

महाभारत र शिवालिक पर्वतशृङ्खलाको पूर्वदक्षिण काखमा अवस्थित नेपालको सुदूरपूर्वी पहाडी जिल्ला इलाम वास्तवमै प्राकृतिक दृष्टिले रमणीय छ । यहाँको चियाबारी, हरियाली, सानाठूला नदीनाला, पोखरी, मठमन्दिर, पर्वतीय शिखर तथा अन्य प्राकृतिक सुन्दरता पर्यटक आकर्षणका तत्व हुन् । प्रकृतिको वरदानस्वरूप रहेको यहाँको उर्वर भूमि एवम् पौरखी कृषकहरूको अथक मेहनतले गर्दा यो जिल्ला आर्थिक रूपमा धनी मानिन्छ । सांस्कृतिक, प्राकृतिक तथा आर्थिक पक्षहरूमा समृद्ध यो जिल्ला ‘पूर्वी पहाडकी रानी, नगदेबालीको खानी’जस्ता उपनामले चिनिन्छ । इलाम जिल्लालाई विभिन्न ‘अ’ को जिल्ला भनेर पनि चिनिन्छ । यसै क्रममा यसलाई हाल आठ ‘अ’ को जिल्ला भनेर चिनिने गरेको छ । ‘अ’ को अर्थ अलैंची, अदुवा, अर्थोडक्स चिया, अकबरे खुर्सानी, ओलन, अम्रिसो, आलु र आतिथ्यले परिभाषित गरिन्छ ।

पूर्वपश्चिम राजमार्गअन्तर्गत झापाको चारआलीबाट मेची राजमार्गमा ७८ किलोमिटरको दूरी पार गरेपछि इलाम सदरमुकाम पुगिन्छ । भारतको दार्जिलिङसँग सीमा जोडिएको इलाममा हल्का भिराला पहाड, ससाना थुम्काथुम्कीमा देखिएको हरियाली एवम् स्वच्छ हावापानीबाट पर्यटकहरू आकर्षित हुने गर्छन् । मनै लोभ्याउने प्राकृतिक सौन्दर्य नै यहाँको प्रमुख आकर्षण मानिन्छ । सन्दकपुर, छिन्तापु, श्रीअन्तु, सिद्धिथुम्काजस्ता रमणीय पहाडहरू यस जिल्लामा रहेका छन् । जहाँ सयौं प्रजातिका चराहरू तथा विश्वकै दुर्लभ मानिएका रेड पाण्डा, दुम्सी, सालकलगायतका जनावरहरू पाइन्छ । यहाँका ऐतिहासिक बौद्ध गुम्बा, मन्दिर तथा लोपोन्मुख लाप्चा जातिका साथै अन्य जातजातिको संस्कृति नै इलामको सांस्कृतिक आकर्षण हो । विभिन्न जातजातिको आवासभूमि इलाम सांस्कृतिक रूपले अनेकतामा एकताको थलोका रूपमा पनि चिनिन्छ । लाप्चा, लिम्बू, राई, तामाङ, गुरूङ, शेर्पा, क्षेत्री, ब्राह्मण, नेवार आदि सम्प्रदायका मानिस यस जिल्लामा बसोबास गर्छन् । धान नाच, च्याब्रुङ, चण्डी नाच, मारुनी नाच, बालन, सङ्गिनी, डम्फु नाच आदि यहाँका जातीय सांस्कृतिक परम्परा हुन् ।

व्यापार व्यवसाय
कृषि तथा पशुपालन इलामको मुख्य पेशा भए पनि व्यापारले पनि मुख्य पेशाको स्थान लिएको छ । इलाम बजार, बिब्ल्याँटे, फिक्कल, पशुपतिनगर, नयाँबजार, मङ्गलवारे, देउराली, शुक्रवारे, तीनघरे यहाँका मुख्य व्यापारिक केन्द्र हुन् । इलाम बजार जिल्ला सदरमुकाम हो, जुन राजधानीदेखि करीब ८ सय ५० किलोमिटरको दूरीमा अवस्थित छ । चिया, अलैंची, अदुवा, आलु, अम्रिसो, अकबरे खुर्सानी, स्कुस, दूध आदि यहाँका मुख्य कृषि उपज हुन् । इलाममा हाल एक दर्जनभन्दा बढी ठूला चिया प्रशोधन कारखाना रहेका छन् । यसका अतिरिक्त पशुपालन खासगरी गाईपालन पनि इलाममा फस्टाएका पेशा हुन् ।

इलामका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू :

श्रीअन्तु
अन्तुडाँडा इलामको एक पर्यटकीय गन्तव्य हो । श्रीअन्तु नामले यसलाई चिनिए पनि यो डाँडा समाल्बुङ र श्रीअन्तु गाविसको बीचमा पर्छ । यो समुद्री सतहबाट २ हजार ३ सय मिटर उचाइमा अवस्थित छ । अन्तु सूर्योदयको दृश्यावलोकनका लागि प्रसिद्ध छ । अन्तु इलामको पूर्वीक्षेत्रमा पर्छ । मेची राजमार्गमा पर्ने फिक्कल वा नेपालको एक पूर्वी नाका पशुपतिनगर जहाँबाट गए पनि दुई घण्टाको पैदल दुरीमा यो डाँडा पुग्न सकिन्छ । विसं ०४३ मा यसलाई दीपेन्द्र शिखरको नामकरण गरिएको भए पनि पुरानै नाम श्रीअन्तु वा अन्तुडाँडाबाट यो प्रसिद्ध छ ।

माईबेनी
माइखोला र जोगमाईको सङ्गमस्थललाई माइबेनी नामले चिनिन्छ । नाम्सालिङ गाविस र इलाम नगरपालिकाको सिमाना रहेको यो स्थानमा हरेक वर्ष माघ १, २ र ३ गते माईमेला लाग्ने गर्छ । यो यस क्षेत्रकै महत्वपूर्ण तीर्थस्थल हो । माईबेनी इलाम बजारबाट करीब तीन किलोमिटर पूर्व पर्छ । यो स्थल इलाम बजारबाट करीव सवा एक घण्टाको ओरालो पैदल दूरीमा पर्छ । यहाँ बडाहाकिम इन्दुशमशेर, रघुवीर बुढाथोकी र टङ्कनाथ बाँस्तोलाको सक्रियतामा निर्मित शिव मन्दिर पनि रहेको छ ।

माईपोखरी
माईपोखरी र सुलुबुङ गाविसको सिमानामा पर्ने इलामकै महत्वपूर्ण धार्मिक पर्यटकीय स्थल माईपोखरी हो । नौओटा कुना भएको पोखरी निकै आकर्षक छ । यो तारा आकृतिको छ । १ दशमलव ८८ वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफल रहेको यस पोखरीको अर्धव्यास ७ सय ५० मिटर छ । यो क्षेत्रको जैविक विविधताका दृष्टिले पनि उत्तिकै महत्व रहेको छ । कच्ची बाटो बनिसकेकाले सवारीसाधन लिएर पनि यस स्थानमा पुग्न सकिन्छ । अत्यन्त मनमोहक जङ्गलले घेरिएको यो स्थानमा विसं १९५४ मा स्वामी सोमेश्वरानन्दले निर्माण गराएको शिव मन्दिर पनि रहेको छ । हरिबोधिनी र हरिशयनी एकादशीका दिन यहाँ धार्मिक मेला लाग्ने गर्छ । माईपोखरीसँगै जोडिएको छिन्तापु चुचुरोको उचाइ ३ हजार २ सय मिटर छ, जसले महाभारत पर्वत श्रेणी र शिवालिक पर्वतश्रेणीलाई छुट्ट्याउँछ । यस क्षेत्रमा विभिन्न प्रजातिका लालीगुराँस तथा पुतलीहरू पाइन्छन् । त्यस्तै विश्वमै दुर्लभ मानिएको जीव ठकठके तथा पोखरीमा पाइने गलैंचे झ्याउ पनि यहाँ देख्न सकिन्छ । माईपोखरीमा कहिलेकाहीँ आउने छाललाई स्थानीयवासीले अनिष्टको सङ्केतका रूपमा लिने गर्छन् ।

सन्दकपुर
इलाम जिल्लाको उत्तरी भेगमा पर्ने जिल्लाकै उच्चस्थल चुचुरो हो, सन्दकपुर । यसको उचाइ समुद्री सतहबाट ३ हजार ६ सय ३६ मिटर रहेको छ । यहाँबाट विश्वकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथासहित भूटानसम्मका हिमशृङ्खलाहरू देख्न सकिन्छ । सूर्योदय, सूर्यास्त तथा कञ्चनजङ्घाको मनमोहक दृश्य यहाँबाट देख्न सकिन्छ । विभिन्न रङमा फुल्ने लालीगुराँस फूलका साथै अनेकौं प्रकारका स्थानीय जङ्गली फूलहरूले सन्दकपुरलाई सजाएको छ । यो नेपाल र भारतको सिमानामा पर्छ । सन्दकपुर घुम्न नेपाल, भारतसहित तेस्रो मुलुकका पर्यटकहरू आउने गर्छन् । इलाम सदरमुकामबाट माईपोखरी, माईमझुवा हुँदै करीब ३० किलोमिटर सडक पार गरेपछि सन्दकपुर पुगिन्छ । सन्दकपुर माइखोलाको उद्गम स्थल पनि हो ।

सिद्धिथुम्का
समुद्री सतहबाट २ हजार १ सय मिटर उचाइमा रहेको सिद्धिथुम्का सदरमुकामबाट पश्चिम दिशामा पर्छ । यहाँबाट सूर्योदय, सूर्यास्त तथा चुरे र महाभारत शृङ्खला, तराईका विभिन्न फाँटको दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । यहाँ पुग्न सदरमुकामबाट तीन घण्टाको पैदल यात्रा तय गर्नुपर्छ ।

माङमालुङ
समुद्री सतहबाट २ हजार मिटरको उचाइमा अवस्थित माङमालुङ धार्मिक महत्व बोकेको स्थल हो । बाँझो र इभाङ गाविसको बीचमा रहेको यो स्थान किराँत धर्मावलम्बीहरूको एक पवित्र स्थल पनि हो । यस ठाउँलाई औतारी डाँडो भनेर पनि चिनिन्छ । यहाँ सिंह, सर्प, चिल आदि जीवजन्तुहरूको ढुङ्गाले बनेका मूर्ति तथा विभिन्न चित्र प्रशस्त छन् । मात्रिका किराँतेश्वरको गुफा यहाँको महत्वपूर्ण धार्मिक सम्पदा हो । इलाम सदरमुकामबाट झापाको दमक तथा पाँचथरको रवि हुँदै पनि माङमालुङ जान सकिन्छ ।

गजुरमुखी
देउमाई खोलाको किनारमा रहेको गजुरमुखी देवीको मन्दिर समुद्री सतहबाट ७ सय मिटरको उचाइमा रहेको छ । यो पनि अर्को धार्मिक महत्व बोकेको स्थल हो । यहाँ कात्तिक पूर्णिमाको दिन ठूलो धार्मिक मेला लाग्छ । गजुरमुखी इलामबाट मङ्गलवारे बजार हुँदै करीब ६ घण्टाको पैदल दूरीमा पुग्न सकिन्छ । सो स्थान गाडीबाट पनि जान सकिन्छ ।

पाथीभरा
समुद्री सतहबाट १ हजार ८ सय मिटरको उचाइमा अवस्थित पाथीभरा धार्मिक महत्व बोकेको स्थल हो । यो पूर्वीइलामको कोल्बुङ गाविसमा पर्छ । कुटीडाँडा र हाँसपोखरीको चुचुरोमा पर्ने यस ठाउँमा मन्दिर बनाइएको छ । मेची राजमार्गको कुटीडाँडाबाट करीब २० मिनेट सिँढी खुट्किला उक्लेपछि पाथीभरा देवीको मन्दिरमा पुग्न सकिन्छ । यी देवीलाई ताप्लेजुङकी प्रसिद्ध पाथीभरा देवीकी बहिनीका रूपमा पुजिन्छ । कसैकसैले यिनलाई सानी पाथीभरा देवी पनि भन्छन् । विभिन्न अध्ययनले यहाँ प्याराग्लाइडिङको उच्च सम्भावना रहेको देखाएका छन् ।

नारायणस्थान
यो स्थान इलाम बजारमै छ । यहाँ भगवान् शिव, सन्तोषी माता र नारायणको मन्दिर छ । यो मन्दिर शिक्षाको प्रचारप्रसारका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण रहेको छ । यो मन्दिर भवानीदास राजलवटद्वारा विसं १९२२ मा निर्माण गरिएको हो ।

माईस्थान
इलाम बजारको नजिकै रहेको प्रसिद्ध भगवतीको मन्दिर रहेको छ । यस स्थानमा नियमित पूजापाठ हुनुका साथै पुराणहरू पनि लगाउने चलन छ । यो स्थानलाई खलङ्गा खाल्डो र मन्दिरअगाडिको ढुङ्गालाई इलङ्गा ढुङ्गा भनिन्छ । मन्दिरनजिकै गणेश, डङ्किनी र सिंहवाहिनीका ससाना मन्दिर पनि रहेका छन् ।

सेतीदेवी
इलाम नगरपालिका वडा नम्बर– ९ मा रहेको यो मन्दिर पुवाखोलाबाट २ सय मिटर माथिको पहरामा छ । पहराभित्र रहेको विशाल ढुङ्गालाई देवीका रूपमा पूजा गर्ने गरिन्छ ।


Skip to toolbar